Poznaj Gliwice » Święta

Święta w Gliwicach

Liliana Haduch — Tue, 29 Dec 2009 22:39:33 +0000

Świąteczne dekoracje w mieście utrwalone przez uczestników I Pleneru Fotograficznego Poznaj Gliwice

Coraz bliżej Święta…

Liliana Haduch — Mon, 27 Jul 2009 21:22:03 +0000

Sympatyczna starsza pani błyskawicznie cofa się 50 lat wstecz, do czasów kiedy miała 15 lat. Mała wioska położona niedaleko niewiele większego miasteczka – obowiązkową ozdobą świąteczną była jodła przynoszona z pobliskiego lasu, przystrojona orzechami owijanymi w złotka i bibułkę, długimi cukierkami w błyszczących papierkach i słodyczami, „najlepszymi jakie można było dostać w tamtych czasach”. Całości dopełniały metalowe klipsy z woskowymi świeczkami, przypinane do zielonych gałązek oraz rumiane jabłka prosto z sadu. Choinka ciepłym blaskiem oświetlała ułożone pod nią prezenty – skromne, ponieważ babcia wychowująca wielodzietną rodzinę nie miała pieniędzy na wymyślne podarunki. „Najbardziej wbił mi się w pamięć jeden z tych prezentów, które babcia uzyskiwała dzięki pomocy Koła Gospodyń. Ogromna paczka obwiązana kolorowymi papierami i wstążkami wzbudziła mój entuzjazm – nareszcie porządna niespodzianka! Jednak stopniowo odwijane warstwy ukazały w końcu mały, niewiele warty przedmiot. Dzisiaj nawet nie pamiętam, co to było. Pamiętam tylko gorycz, jaka towarzyszyła temu wydarzeniu.” Po Wigilii młodzież spotykała się w jednym domu, wspólnie spędzając czas pozostały do pasterki. Nie było go zbyt wiele, najbliższy kościół znajdował się 3 kilometry dalej.
Bożonarodzeniowa rzeczywistość zmieniła się w latach 60 i 70. Pani czekająca na tramwaj entuzjastycznie opowiada o dawnych czasach. Głównym zajęciem całej rodziny było gotowanie. „Stół aż uginał się od jedzenia, obowiązkowo znajdowały się tam potrawy z makiem – makówki, zupa makowa z kluseczkami, makowiec. Oprócz tego zupa grzybowa i barszcz, bez uszek. I oczywiście pasztet! – wykrzykuje, jednak po chwili smutnieje – teraz nie przyrządzam już pasztetu. Nikt nie chce go jeść. Moja rodzina woli ciasta i torty”. Zrezygnowała nawet z choinki, ciężko co roku zajmować się jej przybraniem. Wyciąga małe, zakurzone drzewko, tkwiące cały rok w szafie z bombkami, łańcuchami i orzechami. Nadjeżdża tramwaj, starsza pani znika w drzwiach. Pozostaje zaduma. Siedząc wraz z rodziną przy wspólnej wieczerzy, zapytaj o tradycje, które pamiętają z młodości. Twoi rodzice i dziadkowie zachowują w pamięci wiele wspaniałych chwil, które pozostaną zapomniane, kiedy odejdą.

Inez Książek

Świąteczny wywiad

Liliana Haduch — Sun, 26 Jul 2009 20:56:01 +0000

Równie szybko co świąteczne towary z hipermarketów, znikają świąteczne nastroje gliwiczan. Ciężko jest niedoświadczonym dziennikarzom zaczepiać obcych ludzi i z ich odburknięć stworzyć ciekawy wywiad, którym jeszcze na dodatek mają być zainteresowani młodzi ludzie. Niektórzy z mieszkańców Gliwic zapytani o Święta Bożego Narodzenia odpowiadali, że na ten temat już za późno i odchodzili niemal obrażeni. Tylko nieliczni dawali się wciągnąć w rozmowę.
Podstawowe pytanie, jakie zadawałyśmy przechodniom to, czy wiedzą czym jest siemieniotka. Zazwyczaj na ich twarzach malowało się zdumienie i zakłopotanie. Matka dwóch 10-letnich dziewczynek twierdziła, że to potrawa na słodko z maku i suszonych śliwek. Dopiero sprzedawczyni w sklepie obuwniczym odpowiedziała gładko, że to zupa podawana na wigilijnym stole, przyrządzana na mleku z ziaren konopi.
Kolejny poruszany przez nas temat to świąteczne prezenty. Próbowałyśmy sprowokować wspomniane już dziesięciolatki pytaniem, kto przynosi im prezenty w wigilijny wieczór. Dziewczynki okazały się sprytniejsze od nas i odpowiedziały bardzo dyplomatycznie, że u jednych jest to Aniołek u innych Mikołaj, ale tak naprawdę, to za tym wszystkim stoją rodzice. Nie trzeba chyba dodawać, że takiej riposty się nie spodziewałyśmy. Sprzedawca precli odpowiedział nam z kolei, że nie lubi prezentów, bo to nie o to w Święta chodzi. Inni gliwiczanie jako najbardziej niechciane prezenty wymienili różowe kapcie- pieski oraz dyskografię Cher. Bezwzględnie najpiękniejszej odpowiedzi udzieliła nam pani ze sklepu obuwniczego, która do upychania niechcianych prezentów w szafie już przywykła i pragnie jedynie zdrowia dla swojego wnuczka.
Tylko dwóm ostatnim rozmówcom udało się ujmująco odpowiedzieć na pytanie, na czym właściwie polega słynna „Magia Świąt”. Cały ewenement polega na tym, że można spędzić czas z rodziną i zapomina się o tym, co złe. Człowiek zatraca się w świątecznych przygotowaniach. Szkoda tylko, że już średnio 28. grudnia czar pryska i trzeba wrócić do szarej codzienności.
Pomimo że na co dzień chętnych do rozmowy z nami nie brakuje dziś było krucho. Mimo to warto było poświęcić tak dużo czasu na znalezienie tych kilku wartościowych wypowiedzi. Nasz wrodzony słowotok przystopował zwłaszcza, gdy usłyszałyśmy, że wymarzonym prezentem pod choinkę jest zdrowie dla wnuczka. Całe szczęście, że w Gliwicach są wciąż ludzie, dla których „Magia Świąt” opiera się przede wszystkim na rodzinie a nie tylko na komercyjnej konsumpcji.

Marta&Renata Company

Karmelkowy wywiad

Liliana Haduch — Mon, 20 Jul 2009 21:13:23 +0000

Zmarznięci wbiegamy do ukochanej kawiarni w Gliwicach zwanej „Karmel”, w celu skonsumowania przepysznej herbaty z sokiem malinowym i gorącej czekolady. Spostrzegamy iż wszystkie stoliki są zajęte. Dosiadamy się więc do tego, przy którym siedzi starsza pani, zapatrzona w szybę. Wyraźnie wygląda na mocno zmęczoną i posiada potrzebę porozmawiania z kimś. Kiedy zaczynamy dyskusję na temat właśnie przeprowadzonych wywiadów dotyczących świąt Bożego Narodzenia przemiła pani ochoczo przyłącza się do rozmowy. Zaczyna snuć przepiękne opowieści o przeżytych świętach. Pani Maria jest matką piątki dzieci, które emigrowały do Niemiec, USA i Kanady. Jej mąż zmarł trzy lata temu. Po raz pierwszy od jego pogrzebu nie spędziła tych świąt sama, bowiem dwudziestoosobowa rodzina postanowiła w tym roku ją odwiedzić. Z emocjami opowiada, jak wspaniałych ma sąsiadów. Pan Kazio pochodzi ze Lwowa i co roku gotuje duże ilości kutii, które wymienia u Pani Marii na makówki. Tak też, oszczędzają sobie staruszki pracy, a mają na swoim stole duże ilości różnorodnych potraw. Pan Kazio jest bardzo szarmanckim siedemdziesięciolatkiem. Pożyczył babci Marysi także stół, aby tak duża rodzina pomieściła się podczas wspólnej wieczerzy wigilijnej. Wyczyścił także młot, który wedle tradycji musiał znaleźć się pod stołem. Pani Maria kultywuje też inne tradycje – w wigilię zachowuje post od mięsa. Jednak jej córka ze Stanów Zjednoczonych przygotowała na ten dzień indyka. Po długiej kłótni mięso zostało skonsumowane w pierwszy dzień świąt.
Nasza rozmówczyni z dumą opowiadała o swoich wnukach, które posługują się wieloma językami, chociaż polski znają coraz słabiej. Mimo to nauczyła je kilku polskich kolęd, z których dzieci najbardziej upodobały sobie „Pójdźmy wszyscy do stajenki”. Nie miały także problemów z „Cichą nocą”, gdyż znały melodię. Dzień przed wigilią rodzice pozwolili im bawić się do nocy, aby następnego dnia długo spały. Miało to pomóc w poście – w końcu czym później wstają, tym krócej muszą powstrzymać się od jedzenia.
Babcia była rozczarowana, gdyż miała ogromną nadzieję, że dzieci będą kleić ozdoby na choinkę, dlatego też kupiła ogromne ilości kleju i papieru kolorowego. Tymczasem, zgodnie z zachodnią tradycją, przywiozły one ze sobą duże ilości bombek, łańcuchów i migających lampek. Nie zabrakło jednak miejsca dla szydełkowanych aniołków, które babulka robiła przez ostatnie dwa miesiące. Pani Maria poza szydełkowaniem bardzo lubi także robić na drutach. Całą rodzinę obdarowała ciepłymi, wełnianymi i kolorowymi szalikami i czapkami. Jako dodatek dołączyła pomarańcze, które kojarzą się z ekskluzywnymi świętami. Sama otrzymała od rodziny bardziej wykwintne prezenty, między innymi telefon komórkowy, który z dumą nam zaprezentowała. Poprosiła jednak, abyśmy go uruchomili i wysłali smsy do wnucząt.
W pierwszy dzień świąt cała rodzina udała się na grób ojca, aby tradycyjnie podzielić się z nim karpiem. Położyli opłatek na mogile. Jeśli ptaki go podziobią, to śmierć przybędzie do rodziny w najbliższym roku. Pani Maria obawia się, gdyż następnego dnia znalazła tylko jego kawałek. Dlatego też siedzi często w kawiarni, spędzając miłe chwile z filiżanką kawy.
Babulka bierze oddech, aby kontynuować swoją opowieść, jednak w tym momencie zaczyna dzwonić jej szpanerska komórka, a my po cichu, nie chcąc jej przeszkadzać w rozmowie, uciekamy z kawiarni.

Kasia Wolanin, Sebastian Put

Świąteczny misz-masz

Liliana Haduch — Mon, 20 Jul 2009 15:29:53 +0000

Czy wiedziałeś, że kiedyś Ślązacy ponad choinkę i kolorowe lampki cenili własnoręcznie wykonane betlejki? Czy zdajesz sobie sprawę z tego, że nie bez znaczenia jest to, że na twoim wigilijnym stole są i moczka i barszcz z uszkami?

Śląsk bardzo często porównywany jest do tygla, w którym wymieszały się kultury i dorobek cywilizacyjny wielu nacji. W przerwie między świętami Bożego Narodzenia a Sylwestrem młodzież z Gliwic i okolic miała okazję uczestniczyć w wyjątkowych warsztatach dziennikarskich. Oprócz ćwiczeń praktycznych mieli okazję dowiedzieć się co nieco na temat świątecznych tradycji. Pani Bożena Kubit z pasją opowiadała o tym, jak niesamowicie zazębiają się ze sobą na Śląsku tradycje polskie, niemieckie, żydowskie, wschodnie, katolickie i protestanckie. Zaproszona przez IPAS młodzież usłyszała o wielu świątecznych symbolach. Niewielu z nich wcześniej zdawało sobie sprawę, że zanim nastała moda na choinkę w śląskich domach królowały betlejki. Własnoręcznie zrobione szopki były ozdobą domu. Oprócz tego bardzo ważnym elementem zapożyczonym od ewangelików stał się wieniec adwentowy, dziś goszczący niemal w każdej katolickiej świątyni. Z Bożym Narodzeniem wiąże się również wiele przesądów i wróżb, o których pewnie lepiej pamiętają babcie uczestników warsztatów niż oni sami. Wiele dotyczyło zamążpójścia lub śmierci. Całe szczęście, że dziś takie wróżby są popularniejsze w wieczór andrzejkowy niż wigilijny. Różnice pomiędzy świętami kiedyś i dziś dotyczą również prezentów, a raczej tego, kto je rozdaje. Tradycyjne na Śląsku Dzieciątko ustępuje św. Mikołajowi. Również na wigilijnym stole widać nakładanie się tradycji. Niektóre potrawy są bardzo charakterystyczne tylko dla wschodnich rejonów Polski inne dla zachodnich. Makówki, barszcz z uszkami, kutia, siemieniotka, moczka. Choć mają różny rodowód, znajdziemy dla nich wspólny wykładnik- wszystkie mieszają się zgodnie na śląskich stołach w czasie tego jednego, najpiękniejszego wieczoru w roku.

Renata Polifke